Бишбалта – Bishbalta

Татар телендә

На русском

In English

“Бишбалта остазлары” дип аталган һәйкәл салу теләге Казан Адмираллыгының 300 еллык юбилей бәйрәмен уздырганда туды. Адмираллык бистәсе Идел белән Арсу (Казансу) елгалары кушылган урында, Бишбалта исемле татар авылы янында барлыкка килгән. Бишбалта авылы IX-X гасырларда нигезләнгән. Аны, бер риваять буенча, биш балта остасы сала башлый: беренче йортны алар бу якларга бай сәүдәгәрдән качкан, күз явын алырдай чибәр Айсылу һәм аның сөйгәне Шоңкарга төзиләр. Авылны осталар үзләренә булышкан фидакяр эш коралы – балта – исеме белән атыйлар. 

Агачтан сыйфатлы йортлар, көймәләр, кораблар төзүче Бишбалта остазларының даны еракка тарала. Алар Казан ханлыгындагы төзелешләрдә катнашалар, Казан кирмәнен салуда булышалар. 1552 елда бишбалталылар беренчеләрдән булып Явыз Иван гаскәрләре белән сугышка керәләр. 1718 елда Беренче Петр Бишбалта җирендә Адмираллык төзи һәм, Персияне  җиңәргә дип, 25 xәрби кораб  эшләтә.  Адмираллык үзенең эшләү дәверендә 400дән артык кораб төзи. Адмираллык төзелү яңа һөнәрчелек, мануфактура һәм сәнәгать үзәкләрен барлыкка китерә. Җилкәннәр ясау өчен җитен комбинаты ачыла. Помпалар, каешлар ясау өчен күн эшкәртә торган артельләр, мануфактура эшли башлый. Тимер-чуен  кирәк-яракны, якорьләр, чылбырлар эшләүне, корабларны коралландыру, дары җитештерү хәстәрен яңа барлыкка килгән заводлар үз өстенә ала. Агач кисүче, аны эшкәртүче лашманчылар артельләре ачыла.

1829 елда Адмираллыкны Хәзәр (Каспий) диңгезенә якын урнашкан Әстерхан шәһәренә күчерәләр.

1917 елгы Октябрь инкыйлабында Адмираллык бистәсе эшчеләре Казан каласында Совет хакимиятен урнаштырырга булыша. 1918 елда бишбалталылар Колчакка һәм ак чехларга каршы көрәшә. Совет чорында Адмираллык бистәсе җирлегендә боралак, санитар җайланмалар, медицина җиһазлары, көпчәк, серкә, «Урак һәм Чүкеч» заводлары; 5-нче төзелеш тресты; җитен комбинаты, 8-нче күрек фабрикасы эшли. Советлар Союзы таркалу нәтиҗәсендә Адмираллыкта урнашкан бөтен сәнәгать җитештерү оешмалары ябылып, юкка чыгуга дучар ителә.

Хәзерге көндә Бишбалта–Адмираллык бистәсе яшәү өчен һәм сәяхәтчеләрнең, туристларның  Идел елгасына карап, шулай ук Казан шәһәре, Казан Кирмәне белән хозурлануы өчен иң кулай, кызыклы тарих белән танышу өчен иң мәртәбәле урын булып санала.

Бишбалта турында күбрәк  мәгълүматны татар Википедиясендә таба аласыз.Татарның башка бер һөнәре – милли декоратив халык сәнгате – каюлы күн техникасы турында беләсегез килсә, бу сайтның башка битенә кереп укый аласыз (ул инглиз телендә язылган).