Бишбалта – Bishbalta

Татар телендә

На русском

In English

«Бишбалта бистәсенең остазлары» исемле хәйкәл салу идеясы Казан Адмираллыгын 300-еллык бәйрәм уздырганда туды. Адмирал бистәсе Идел белән Казан елгалар кушылган урынында Бишбалта исемле татар авылы янында барлыкка килә. Бишбалта авылы IX-X гасырларда нигезләнә. Аны, бер ривәят бунча, биш балта остазлары башлады: беренче йортны алар бу якларга бай сәүдәгәрдән качкан чибәркәй Айсылу һәм аның яратканы Шункарга төзиләр. Авылның исемен остазлар фидәкарь булышкан эш коралы – балта – исеме белән ата башлана. 

Агачтан сыйфатлы йортлар, кораблар төзүче Бишбалта остазларының даннары еракка тарала. Алар Казан ханлыгын төзүдә катнашалар, Казан кирмәнен салуда булышалар. 1552 елда Бишбалтачылар Иван Куркыныч гаскәрләре белән беренчедән очрап сугышалар. 1718 елда Петр Беренче Бишбалта җирендә Адмиралтейство төзи һәм Персияны  җиңергә дип xәрби кораблар эшләтә. Ләкин 1829 елда Адмиралыкны Астрахан шәһәренә күчерәләр. Казанда урнашкан Адмираллыгы эшләү дәверендә 400 дән артык кораблар эшләнә. Адмиралтейство төзүе яңа һөнәрчеләр, мануфактуралар барлыкка килә. Җилкәннәр ясау өчен җитен комбинатын ачыла. Күн артельләре помпалар, каешлар ясау өчен күн эшкәртә торган мануфактура эшли башлады. Тимер, чуен  кирәк-яракны,  корабны коралландыру хәстәрен һәм дары заводлары барлыкка киләләр. Агач кисүчеләр, агач эшкәртүчеләр, лашманчылар артелләре ачыла. 

1917 елның революциядан соң Адмираллык бистәсе эшчеләре һәм пролетариат Казан каласында Совет хөкүмәтен урнаштырырга булыша. 1918 елда Бишбалталылар Колчак һәм ак чехларга каршы көрәшәләр. Совет чорларда Адмираллык төбәгендә боралак, санитар җайлармалар, медицина җиһазлар, подшипник заводлары; 5-нче төзелеш тресты; җитен, сиркә һәм 8-нче мех фабрикасы; Урак һәм Чүкеч заводы эшли. Совет Союзы җимерелү белән Адмираллыкта урнашкан бөтен җитештерү җыентыклар ябылып юкка китә. Бүгенге көндә Бишбалта бистәсе яшәү һәм туристлык өчен Казанның Идел елгасына һәм Казан кирмәнгә матур караулары өчен танала.

Бишбалта турында күбрәк маглуматны татар Википидиясында таба алырсыз.

Татарның башка бердән бер хөнәре – милли декоратив халык сәнгәте – каюлы күн техникасы – турында беләсегез килсә, бу сайтның башка битенә кереп укый аласыз (бәлки ул инглиз телендә генә язылган).

На русском

Идея создания скульптуры «Умельцы Бишбалты» появилась в связи с празднованием 300-летия становления Адмиралтейской судовой верфи в городе Казани. Адмералтейская слобода образовалась возле татарской деревни Бишбалта, основанной в IX-X веках и расположенной на месте слияния реки Казанки с Волгой.  В переводе с татарского название деревни означает «пять топоров»: по легенде деревню заложили пятеро умельцев строительного дела, которые смастерили на этом живописном месте дом для красавицы Айсылу, бежавшей от домогательств восточного купца, и ее избранника Шункара. Деревня Бишбалта с тех пор славилась своими мастерами по древесному делу и судостроительству.

Жители Бишбалты были участниками становления Казанского ханства; возводили деревянные стены и внутренние сооружения Казанского Кремля; в 1552 году первыми сразились с войсками Ивана Грозного. В 1718 году Петр I основывает военное судостроительное Адмиралтейство возле деревни Бишбалта, которая поставляла военную флотилию во время русско-персидской войны. В 1829 году Адмиралстейство переносится в г. Астрахань. За период существования Казанского Адмиралтейства было построено более 400 кораблей; были учреждены производства, необходимые для поддержания судоходного дела, а именно пороховое производство, льняная мануфактура, кожевенные артели, кузнечные и технические мастерские и другие производственные мощности.  

После революции 1917 года рабочий класс и пролетариат Адмиралтейской слободы сыграли важнейшую роль в становлении Советской власти в г. Казань, в 1918 году в освобождении города от белочехов и белогвардейцев. В советское время в Адмиралтейской слободе функционировали крупные промышленные, строительные предприятия, такие как НПО им. Ленина, вертолетный завод, льнокомбинат, кожевенное объединение, завод «Серп и Молот», строительный трест №5, завод Медаппаратуры, завод «Сантехприбор», уксусный завод, шарико-подшипниковый завод и другие. После распада Советского Союза все эти предприятия закрылись. В настоящее время Бишбалта жилой район с красивыми прогулочными местами и видами на Волгу и Казанский Кремль.

Более подробную информацию можно получить на сайтах Казанские ИсторииИске КазанКоманда Кочующие.

Если вас заинтересует информация об уникальном народном творчестве татар – техники изготовления узорной кожи – кропотливость изготовления которой подчеркивает усердие и терпеливость народа, то можете продолжить чтение на этой страничке (написано на английском языке).

In English

The idea of  the “Bishbalta’s Skilled Masters” sculpture was  initiated during celebration of 300-year anniversary ofKazan Admiral Shipyards. The Admiralty district (Admiralteyskaya sloboda in Russian, Admiral bistese in Tatar) was developed near Bishbalta Tatar village founded where Kazanka river merges to Volga back in IX-X centuries. In Tatar language, Bishbalta means “five axes”. According to the legend the village was founded by five men – the skilled masters of wood constructing who, as the legend says, had built a house at this picturesque woody place to a beautiful girl Icelu (who were hiding from an undesired rich admirer) and her humble fiancé Shunkar. Bishbalta became famous with its carpenter, lumberjacks, joiners, shipbuilders.

Bishbalta residents actively participated in establishment of Kazan Khanate; they erected wooden walls and interior buildings of Kazan Kremlin; in 1552 they were among the firsts to clash with the Ivan the Terrible’s army. In 1718 Peter I declared the establishment of Admiral Shipyard, providing  warships for Russo-Persian War. During Kazan Admiralty existence over 400 ships were manufactured. Many ancillary manufactories were founded along the way, including gunpowder production, linen manufactory, leather artels, blacksmith, mechanical shops, etc. In 1829 Admiralty was moved to the port Astrachan.

After civil war of 1917, the working class and proletariat of Admiralteiskaya Sloboda played an essential role in establishment of Soviet government in Kazan as well as in freeing Kazan from “white Czechs” and “white guards” (Kolchak army) in 1918.  During Soviet Union,  Admiralty district was the heart of industrial manufacturing: large plants included Lenin NGO (gunpower plant), helicopter plant, linen factory, leather and haberdashery manufactory, “Zavod Serp i Molot” (small machinery and technical equipment production), construction company #5, “Zavod Medapparatury” (medical equipment), vinegar producing plant, ball-bearing factory successfully functioned here.  Ultimately, all plants seized their existence after collapse of Soviet Union. Nowadays, Bishbalta is mostly residential area with beautiful vistas of Volga river and Kazan Kremlin.

Find more information about Admiralty Shipyards in English on Tatflot website.

If you become interested in learning about another unique decorative folk art of Volga Tatars – leather mosaic – that proves once again the patient, diligent and resilient nature of the Tatars, consider reading the page on this website about of technique the leather crafts are created.